Ana Sayfa / Uzmanlık Alanları / Karotis (Şah Damarı) Cerrahisi
Uzmanlık Alanları
Karotis arterler, boynun iki yanından beyne kan taşıyan ana damarlardır. Bu damarlarda gelişen darlık inme (felç) riskini artırabilir. Aşağıda şah damarı darlığının belirtileri, tanısı ve tedavi seçenekleri özetlenmiştir.
Karotis arterler, halk arasında şah damarı olarak bilinen, boynun her iki yanında yer alan ve beynin büyük bölümüne kan taşıyan atardamarlardır. Zamanla bu damarların iç yüzeyinde yağ, kolesterol ve kalsiyumdan oluşan plaklar birikebilir (ateroskleroz). Darlık çoğunlukla damarın boyun hizasında ikiye ayrıldığı bölgede gelişir.
Darlığın asıl tehlikesi, plaktan kopan küçük parçaların veya plak üzerinde oluşan pıhtının beyne giden damarları tıkayarak inmeye (felç) yol açabilmesidir. Darlık ileri derecede olduğunda beyne ulaşan kan akımı da azalabilir. İleri yaş, sigara, yüksek tansiyon, diyabet, yüksek kolesterol ile koroner arter hastalığı ya da bacak damar hastalığı gibi başka damar hastalıklarının varlığı riski artırır. Bu nedenle bir damar bölgesinde hastalık saptanan kişilerde diğer damarların da değerlendirilmesi önem taşır.
Karotis darlığı çoğu zaman belirti vermez; muayene sırasında ya da başka bir nedenle yapılan ultrasonda fark edilir. Belirti verdiğinde genellikle beyin dolaşımında kısa süreli bir bozukluk olan geçici iskemik atak (TIA) ya da inme şeklinde ortaya çıkar:
TIA’da belirtiler dakikalar ya da saatler içinde geçebilir; ancak bu tablo, yakın dönemde inme geçirme riskinin arttığını gösteren önemli bir uyarıdır. Bu belirtilerden herhangi biri ortaya çıktığında, kısa sürede düzelmiş olsa bile vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.
Tanıda ilk basamak genellikle karotis Doppler ultrasonografisidir. Boyun bölgesinden yapılan bu ışınsız inceleme, darlığın yerini, derecesini ve plağın yapısını değerlendirir. Gerekli durumlarda şu tetkikler eklenir:
Tanı sürecinde nöroloji ve kalp-damar cerrahisi değerlendirmeleri birlikte yürütülür. Darlığın derecesi, belirti olup olmadığı ve belirtilerin ne kadar yakın zamanda ortaya çıktığı tedavi kararında belirleyici rol oynar. Ayrıca kalp ritmi ve kalp kaynaklı pıhtı olasılığı da araştırılabilir.
Tüm hastalarda tedavinin temelini ilaç tedavisi ve risk etkenlerinin kontrolü oluşturur: kanın pıhtılaşmasını azaltan ilaçlar, kolesterol düşürücüler, tansiyon ve kan şekeri kontrolü ile sigaranın bırakılması. Girişimsel tedavi gereken hastalarda iki temel seçenek vardır:
Son altı ay içinde belirti vermiş ve belirgin (yaklaşık yüzde 50 ve üzeri) darlığı olan hastalarda girişimsel tedavi değerlendirilir; uygunsa erken dönemde, tercihen ilk iki hafta içinde yapılması hedeflenir. Belirti vermeyen darlıklarda karar; darlığın derecesi, plak özellikleri ve hastanın genel durumu dikkate alınarak bireysel olarak verilir.
Ameliyat öncesinde kalp ve genel sağlık değerlendirmesi yapılır. Kan sulandırıcı ilaçların bir kısmına ameliyat döneminde de devam edilmesi gerekebileceğinden ilaçlar kendiliğinden bırakılmamalı, hekimin önerisine göre düzenlenmelidir.
Karotis endarterektomi genellikle birkaç saat içinde tamamlanır. Ameliyat sonrasındaki ilk saatlerde tansiyon ve nörolojik durum yakından izlenir. Hastanede kalış çoğunlukla 1-3 gün sürer. Kesi yerinde hafif ağrı, şişlik veya uyuşukluk görülebilir; bu yakınmalar genellikle zamanla azalır.
Taburculuğun ardından çoğu hasta birkaç hafta içinde günlük yaşamına döner. Ameliyat edilen ve karşı taraftaki damarın durumunu izlemek için Doppler ultrasonla düzenli kontroller yapılır. İlaç tedavisinin uzun süre sürdürülmesi, sigaranın bırakılması, tansiyon, şeker ve kolesterol kontrolü önemlidir. Ani güçsüzlük, konuşma bozukluğu, şiddetli baş ağrısı ya da boyunda hızla büyüyen şişlik görülürse vakit kaybetmeden 112 aranmalıdır.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık durumunuzla ilgili kararlar için mutlaka hekiminize danışınız. Acil durumlarda 112’yi arayınız.
Ani başlayan şiddetli göğüs veya sırt ağrısı, nefes darlığı, konuşma bozukluğu, kolda ya da bacakta ani güç kaybı veya bacakta ani ağrı ve soğukluk gibi durumlarda vakit kaybetmeden 112‘yi arayınız.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. Darlığı olan hastaların önemli bir bölümünde ilaç tedavisi, risk etkenlerinin kontrolü ve düzenli izlem yeterli olabilir. Girişimsel tedavi, özellikle son aylarda TIA veya inme geçirmiş ve belirgin darlığı olan hastalarda gündeme gelir. Belirti vermeyen darlıklarda ise darlığın derecesi, plak özellikleri, hastanın genel sağlık durumu ve işlem riski birlikte değerlendirilir. Karar hastaya özel olarak, gerektiğinde nöroloji hekimiyle birlikte verilir.
Karotis endarterektomide boyunda yapılan bir kesiyle damar açılır ve plak doğrudan temizlenir. Karotis stentte ise kateter yardımıyla darlık bölgesine metal bir stent yerleştirilir ve boyunda kesi yapılmaz. Birçok hastada endarterektomi standart tedavi olarak kabul edilir. Stent; boyun yapısının cerrahiye uygun olmadığı, daha önce boyuna ışın tedavisi uygulanmış ya da cerrahi riski yüksek olan hastalarda bir seçenek olabilir. Seçim, hastanın özelliklerine göre yapılır.
Evet. TIA’da belirtiler kısa sürede tamamen geçse de bu durum, beyin dolaşımında ciddi bir sorun olabileceğini gösteren önemli bir uyarıdır. Özellikle ilk günlerde ve haftalarda kalıcı inme geçirme riski artmıştır. Bu nedenle belirtiler düzelmiş olsa bile vakit kaybetmeden 112 aranmalı veya acil servise başvurulmalıdır. Erken değerlendirmeyle şah damarı darlığı gibi nedenler saptanabilir ve gerekli tedavi geciktirilmeden başlanabilir.
Ameliyat sırasında boyunda damara yakın seyreden sinirler etkilenebilir; bu durum ses kısıklığı, yutkunmada güçlük veya dilde hafif sapma gibi yakınmalara yol açabilir. Bu tür yakınmalar sık görülmez ve çoğunlukla geçicidir; haftalar ya da aylar içinde düzelir. Kesi yerinin çevresinde bir süre uyuşukluk da hissedilebilir. Ameliyat sonrasında fark edilen her yeni yakınmanın kontrol muayenesinde hekime bildirilmesi önerilir.
Muayene ve Bilgi
Doç. Dr. Hasan Erdem, Medipol Mega Üniversite Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi Bölümü’nde hastalarını kabul etmektedir. Muayene gün ve saatleri hakkında bilgi almak için hastanenin çağrı merkezine ulaşabilirsiniz.