Ana Sayfa / Uzmanlık Alanları / Periferik Arter Hastalıkları
Uzmanlık Alanları
Periferik arter hastalığı, çoğunlukla bacaklara kan taşıyan atardamarların damar sertliği nedeniyle daralması veya tıkanmasıdır. Bu sayfada belirtiler, risk faktörleri, tanı yöntemleri ve tedavi seçenekleri anlatılmaktadır.
Atardamarlar (arterler), kalpten pompalanan oksijen yönünden zengin kanı vücudun tüm dokularına taşır. Periferik arter hastalığı, kalp ve beyin dışındaki atardamarlarda, en sık da bacak atardamarlarında görülen daralma veya tıkanmadır. Hastalığın başlıca nedeni ateroskleroz (damar sertliği), yani damar duvarında yağ, kalsiyum ve iltihap hücrelerinden oluşan plakların birikmesidir.
Plaklar büyüdükçe damarın iç çapı daralır ve kaslara giden kan akımı azalır. Başta sigara kullanımı ve diyabet (şeker hastalığı) olmak üzere yüksek tansiyon, yüksek kolesterol, ileri yaş, kronik böbrek hastalığı ve ailede damar hastalığı öyküsü önemli risk faktörleridir. Damar sertliği vücudun genelini etkileyen bir süreç olduğundan, periferik arter hastalığı olan kişilerde kalp krizi ve inme riski de artmıştır. Bu nedenle tedavi yalnızca bacağı değil, tüm damar sağlığını hedefler.
Hastalık başlangıçta belirti vermeyebilir ve rastlantısal olarak saptanabilir. En tipik belirti, tıp dilinde klodikasyo (aralıklı topallama) olarak adlandırılan yürürken bacak ağrısıdır: Belirli bir mesafe yüründükten sonra baldırda, uylukta veya kalçada ağrı, kramp ya da yorgunluk ortaya çıkar ve kısa bir dinlenmeyle geçer. Diğer belirtiler şunlardır:
İleri evrede dinlenirken de süren ve özellikle geceleri artan ağrı, kapanmayan yaralar veya doku kaybı (kangren) görülebilir. Bu tabloya kritik bacak iskemisi denir ve bacağı tehdit ettiği için hızlı değerlendirme gerektirir.
Acil uyarı: Bacakta aniden başlayan şiddetli ağrı, soğukluk, solukluk, uyuşma veya güçsüzlük ani damar tıkanıklığını düşündürür. Bu durumda vakit kaybetmeden acil servise başvurulmalı veya 112 aranmalıdır.
Tanı; şikâyetlerin sorgulanması, risk faktörlerinin değerlendirilmesi ve bacak nabızlarının muayenesiyle başlar. İlk basamakta sık kullanılan basit ve ağrısız test ayak bileği-kol indeksidir. Bu testte ayak bileğinden ve koldan ölçülen kan basınçları karşılaştırılır; ayak bileğindeki basıncın belirgin biçimde düşük olması atardamar darlığını düşündürür.
Doppler ultrasonografi (damar ultrasonu) ile darlık veya tıkanıklığın yeri, derecesi ve kan akımının özellikleri değerlendirilir. Tedavi planlaması gerektiğinde damarların ayrıntılı haritasını çıkarmak için BT anjiyografi (damar içine kontrast madde verilerek çekilen bilgisayarlı tomografi), MR anjiyografi ya da kateterle yapılan anjiyografi kullanılabilir. Kateter anjiyografisi sırasında, uygun hastalarda aynı seansta balon veya stent tedavisi de uygulanabilir.
Kan şekeri, kolesterol ve böbrek fonksiyonları gibi laboratuvar tetkikleri ile kalp ve boyun damarlarının değerlendirilmesi de tanı sürecinin bir parçası olabilir.
Tedavinin amacı şikâyetleri azaltmak, yürüme mesafesini artırmak, bacağı korumak ve kalp krizi ile inme riskini düşürmektir. Plan, hastalığın evresine ve hastanın genel durumuna göre kişiye özel olarak yapılır.
Balon ve stent işlemlerinden sonra hastalar genellikle kısa bir gözlem süresinin ardından taburcu edilir. Bypass ameliyatı ve endarterektomi sonrasında ise hastanede kalış ve toparlanma süresi daha uzundur; bu dönemde yara bakımı ve kademeli olarak artırılan yürüyüş önem taşır.
Hangi yöntem uygulanırsa uygulansın, periferik arter hastalığı süreğen bir hastalıktır. Girişim daralmış bölgeyi açar, ancak damar sertliğine yol açan süreci ortadan kaldırmaz. Bu nedenle sigarasız bir yaşam, düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme ve hekimin düzenlediği ilaçların aksatılmadan kullanılması uzun dönemde büyük önem taşır.
Ayak bakımı özellikle diyabetli hastalarda önemlidir: Ayaklar her gün kontrol edilmeli, uygun ayakkabı giyilmeli, küçük yaralar bile ihmal edilmemelidir. Tedavi edilen damarların açıklığı, belirli aralıklarla yapılan kontrol muayeneleri ve Doppler ultrasonografi ile izlenir. Ağrının yeniden başlaması veya yürüme mesafesinin kısalması hekime bildirilmelidir.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavinin yerini tutmaz. Sağlık durumunuzla ilgili kararlar için mutlaka hekiminize danışınız. Acil durumlarda 112’yi arayınız.
Ani başlayan şiddetli göğüs veya sırt ağrısı, nefes darlığı, konuşma bozukluğu, kolda ya da bacakta ani güç kaybı veya bacakta ani ağrı ve soğukluk gibi durumlarda vakit kaybetmeden 112‘yi arayınız.
Sıkça Sorulan Sorular
Hayır. Yürürken ortaya çıkan bacak ağrısı bel fıtığı, omurilik kanalı darlığı, eklem ve kas sorunları gibi farklı nedenlere de bağlı olabilir. Damar kaynaklı ağrı tipik olarak belirli bir mesafeden sonra başlar ve kısa bir dinlenmeyle geçer. Ağrının nedenini ayırt etmek için muayene, ayak bileği-kol indeksi ve Doppler ultrasonografi gibi incelemelerden yararlanılır.
Evet. Sigara, periferik arter hastalığının gelişmesinde ve ilerlemesinde en önemli risk faktörlerinden biridir. Sigarayı bırakmak hastalığın ilerlemesini yavaşlatmaya, uygulanan balon, stent veya bypass tedavilerinin daha uzun süre açık kalmasına ve kalp krizi ile inme riskinin azalmasına katkı sağlar. Bırakmakta zorlanan kişiler, sigara bırakma polikliniklerinden ve hekimin önerdiği destek tedavilerinden yararlanabilir.
Karar; darlığın veya tıkanıklığın yeri ve uzunluğu, damarın kireçlenme derecesi, bypass için uygun bir toplardamar bulunup bulunmadığı ve hastanın genel sağlık durumu birlikte değerlendirilerek verilir. Kısa ve sınırlı darlıklarda genellikle kateterle yapılan girişimler, uzun ve yaygın tıkanıklıklarda ise bazı hastalarda bypass ameliyatı daha uygun olabilir. Görüntüleme sonuçlarına göre kişiye özel bir plan yapılır.
Hastaların çoğunda hastalık; risk faktörlerinin kontrolü, egzersiz ve uygun tedaviyle uzun yıllar bacağı tehdit etmeden sürer. Ancak kritik bacak iskemisi gelişen, özellikle diyabeti olan ve sigara içmeye devam eden hastalarda doku kaybı riski artar. Dinlenirken de süren ağrı, kapanmayan yara veya ayakta renk değişikliği fark edildiğinde hızlı değerlendirme, bacağın korunması açısından önemlidir.
Muayene ve Bilgi
Doç. Dr. Hasan Erdem, Medipol Mega Üniversite Hastanesi Kalp ve Damar Cerrahisi Bölümü’nde hastalarını kabul etmektedir. Muayene gün ve saatleri hakkında bilgi almak için hastanenin çağrı merkezine ulaşabilirsiniz.